Ennyanjula

Ensinza Ennansi Kasangwawoo ye ngeri y’okutegeera, okukkiriza, okussa ekitiibwa n’okubeera mu nkolagana ennungi ne Katonda, obulamu, obutonde, abantu n’ennono ez’omuwendo ezituukirizibwa mu bulamu bw’abantu. Ekigendererwa ky’enzikiriza kwe kuyamba omuntu okumanya ensibuko y’obulamu, okumanya obuvunaanyizibwa bwe, okubeera n’empisa ennungi, n’okukulaakulanya obumu n’emirembe mu bantu.

Ekigambo “Ensinza” kitegeeza engeri omuntu gy’ayisaamu okukkiriza kwe, gy’assaamu Katonda ekitiibwa, gy’asabamu, gy’ayambamu abalala, era gy’akoleramu obulamu bwe n’ebikolwa ebiraga enzikiriza.

“Ennansi” kitegeeza omusingi ogw’ennono, okumanya, ebyafaayo, empisa n’enkola ebyayisibwawo okuva ku bantu ab’edda ne bituuka ku mulembe oguliwo. Ennono si kigambo kyokka ekyogerwa; etwaliramu okumanya n’enkola ebiyamba abantu okutegeera obulamu n’obuvunaanyizibwa bwabwe.

“Kasangwawoo” mu nsengeka y’Ensinza Ennansi Kasangwawoo kikozesebwa ng’ekigambo ekikulu ekikwata ku ndowooza y’enzikiriza n’obumanyirivu bw’abantu ku Katonda n’ensibuko y’obulamu. Mu kuyigiriza enzikiriza eno, amakulu g’ekigambo galina okunnyonnyolwa bulungi mu mateeka, mu byawandiikibwa, ne mu njigiriza z’ekitongole, so si kuteekawo makulu agatakakasiddwa.

Ensinza Ennansi Kasangwawoo ng’enzikiriza erina okutunuza omuntu ku Katonda, ku bulamu, ku muntu munne, ku maka, ku kitundu ky’abantu, n’obutonde bwonna. Enzikiriza etegeeza nti okukkiriza okw’amazima kulina okulabikira mu mpisa n’ebikolwa.

1. Katonda ng’Omutonzi

Omusingi ogusooka ogw’Ensinza Ennansi Kasangwawoo kwe kukkiriza Katonda ng’Omutonzi w’obulamu n’obutonde. Katonda ye nsibuko y’okubeerawo kw’ebitonde, era omuntu ayitibwa okussa ekitiibwa mu Katonda n’okubeera mu bulamu obulaga nti amanyi nti obulamu kirabo.

Okukkiriza Katonda ng’Omutonzi kuleeta obuvunaanyizibwa. Omuntu talina kutwala nsi, bulamu, bantu oba bitonde ng’ebintu eby’okukozesa nga bw’ayagala awatali kussa kitiibwa mu nsibuko yabyo. Alina okumanya nti obulamu bulina omuwendo.

Omuntu bw’akkiriza Katonda ng’Omutonzi, ayiga:

okwebaza olw’obulamu;
okussa ekitiibwa mu bitonde;
okukuuma obulamu;
okubeera omwesigwa;
okukola ebirungi;
okwewala okukola ebikyamu;
n’okuyamba abantu abalala.

Okukkiriza Katonda tekukoma ku bigambo. Kulina okulabikira mu ngeri omuntu gy’abeeramu n’abalala.

2. Okukkiriza n’Obulamu bw’Omuntu

Okukkiriza kwe kussa obwesige mu Katonda n’okukkiriza nti obulamu bulina amakulu n’ekigendererwa. Omuntu omukkiriza Katonda alina okutunuza obulamu bwe ku mazima, obwenkanya, ekisa, obwesigwa n’obuvunaanyizibwa.

Enzikiriza ey’amakulu eyamba omuntu okwebuuza ebibuuzo ebikulu:

Nva wa?

Lwaki ndi mulamu?

Obuvunaanyizibwa bwange eri abantu buluwa?

Nteekwa kweyisa ntya eri obutonde?

Nteekwa kutuusa ki eri abaana n’emirembe egigenda okujja?

Ebibuuzo bino biyamba omuntu okubeera n’obulamu obutegekeddwa. Okukkiriza tekulina kubeera kintu kya kusinziza mu kiseera kyokka; kulina okufuuka omusingi gw’empisa n’enneeyisa ya buli lunaku.

3. Ennono ng’Obusika bw’Abantu

Ennono kye kimu ku bintu ebiyamba abantu okumanya gye bava n’engeri abantu ab’edda gye baategeerangamu obulamu. Mu nnono mubeeramu ebigambo, engero, ebyafaayo, mpisa, mikolo, kuyigiriza, n’enkola ezayitibwanga okuva ku mulembe ogumu okudda ku mulala.

Naye si buli kintu ekyakolebwanga edda nti kiba kituufu oba kirina okukolebwa leero. Ennono erina okusomesebwa n’obwegendereza. Ebintu eby’omuwendo ebikuza obuntu, obumu, ekisa, obwesigwa, okussa ekitiibwa n’obuvunaanyizibwa biyinza okukwatibwa n’okukuumibwa. Ebintu ebiyinza okuleeta obulabe, obutali bwenkanya oba okumenya ekitiibwa ky’obulamu tebirina kukozesebwa nga birina obuyinza olw’okuba byakolebwanga edda.

N’olwekyo, Ensinza Ennansi Kasangwawoo esaanidde okutunuza abantu ku nnono ennungi, nga bakozesa amagezi, okuyiga, okunoonyereza n’okwawula wakati w’obusika obw’omuwendo n’enkola ezitali za mugaso.

4. Okussa Ekitiibwa mu Bakadde

Mu bulamu bw’abantu, abakadde baba n’omulimu gw’okusigira abato amagezi, ebyafaayo n’obumanyirivu. Okussa ekitiibwa mu bakadde kwe kimu ku bintu ebiyinza okukuza obumu bw’abantu.

Omwana ayigirizibwa okuwuliriza omukulu, okumwogerako mu kitiibwa, okumuyamba mu bwetaavu, n’okumugana obubi nga tewali kumuyisaamu maaso.

Naye ekitiibwa tekitegeeza nti buli kigambo ky’omuntu omukulu kiba kya butakyusibwa. Ekitiibwa kitegeeza okuwuliriza, okubuuza, okuyiga, n’okukubaganya ebirowoozo mu mpisa ennungi.

Abakadde nabo balina obuvunaanyizibwa eri abato. Balina:

okuyigiriza mu mazima;
okwewala okukozesa obukulu bwabwe okubonyaabonya abalala;
okukuuma ebyafaayo;
okuwa abato amagezi;
okukuza obumu;
n’okubeera ekyokulabirako mu mpisa.

5. Ekitiibwa ky’Omuntu

Ensinza Ennansi Kasangwawoo etunuza abantu ku kitiibwa ky’obulamu bw’omuntu. Buli muntu alina omuwendo, era omuwendo gw’omuntu tegusaanidde kusinziira ku bugagga, buyinza, kika, kitundu, myaka, oba mbeera ye mu bantu.

Okussa ekitiibwa mu muntu kitegeeza:

obutamuyisa bubi;
obutamunyiiriza;
obutamujuliza bya bulimba;
obutamukozesa mu ngeri etali ya bwenkanya;
okumuyamba ng’ali mu bwetaavu;
n’okumuyisa nga muntu ow’omuwendo.

Omuntu ow’enzikiriza ayinza obutakkiriziganya n’omulala, naye obutakkiriziganya tebutegeeza nti alina okumukolako obubi.

Emirembe gy’abantu gitandikira ku kussa ekitiibwa mu muntu omu.

6. Okwagala n’Ekisa

Okwagala kye kimu ku bimuli by’empisa ennungi. Okwagala si bigambo bya kamwa byokka. Kulabikira mu bikolwa.

Omuntu ayagala munne:

amuwuliriza;
amuyamba;
amusaasira;
tamukozesa;
tamubonyabonya;
amugabana naye;
era amwagaliza ebirungi.

Ekisa nakyo kirina okubeera mu bulamu obwa bulijjo. Omuntu ayinza okulaga ekisa eri omuntu alina obwetaavu bw’emmere, amazzi, obujjanjabi, obubudamu, amagezi oba obukuumi.

Ekisa tekirina kugaanyizibwa bantu ba kika kimu, ddiini emu, kitundu kimu oba mukwano gwokka. Omuntu ayitibwa okubeera n’omutima ogw’ekisa eri abantu.

7. Amazima n’Obwesigwa

Amazima ge musingi gw’obwesige. Abantu bwe batandika okulimba buli kiseera, obwesige mu maka, mu bitundu ne mu bitongole butandika okuggwaawo.

Ensinza Ennansi Kasangwawoo eyigiriza omuwendo gw’okwogera amazima n’okukola ebikwatagana n’ebigambo byo.

Obwesigwa busobola okulabikira mu:

Bigambo: okwogera ebitali bya bulimba.

Bikolwa: okukola ekyo ky’osuubizza.

Buvunaanyizibwa: obutalekera bantu mirimu gy’olina okukola.

By’obugagga: obutabbanga oba kukozesa bintu bya muntu mulala awatali lukusa.

Nkolagana: okubeera omwesigwa eri abantu b’okolagana nabo.

Obwesigwa bwe bukula, abantu batandika okwesigangana, era ekitundu ne kiba n’omusingi ogw’obumu.

8. Obwenkanya

Obwenkanya kitegeeza okukola ebintu mu ngeri etali ya kyekubiira. Omuntu tasaanidde kukozesa buyinza bwe okuwa omukwano we ekintu ky’atasaanidde kufuna, oba okulemesa omulala ekintu olw’obukyayi.

Obwenkanya bwetaagisa:

okuwuliriza enjuyi zonna;
okwewala kyekubiira;
okukozesa amateeka mu ngeri emu;
obutalonda bantu olw’obugagga bwabwe;
obutalonda bantu olw’ebika byabwe;
n’okutunuza ku mazima.

Obwenkanya butandikira ku muntu kinnoomu ne bukula ne butuuka ku maka, kitundu, kitongole nsi yonna.

9. Okusaba

Okusaba kwe kimu ku bikolwa eby’enzikiriza. Mu kusaba omuntu ayogera ne Katonda, amwebaza, amutendereza, amusaba obulagirizi, era ayinza okumwogerera ebizibu n’ebyo by’ayagala mu bulamu.

Okusaba kuyinza okuba okw’omuntu kinnoomu oba okw’abantu abali awamu.

Omuntu bw’asaba, kirungi okusaba nga alina:

omutima ogw’obwetoowaze;
ekitiibwa;
obwesige;
amazima;
n’obuvunaanyizibwa.

Okusaba tekulina kukozesebwa nga kyekikozesebwa okugoba obuvunaanyizibwa bw’omuntu. Omuntu asaba obulamu obulungi naye alina okukola ebimuyamba okukuuma obulamu. Asaba emirembe naye alina okukola ebireeta emirembe.

10. Okusinza

Okusinza kwe kussa Katonda ekitiibwa n’okumugulumiza nga Omutonzi n’ensibuko y’obulamu. Okusinza kuyinza okubeeramu okusaba, okutendereza, okuyimba, okuyiga, okwebaza n’ebikolwa ebirala eby’okukkiriza.

Naye okusinza tekulina kukoma ku mukolo gwokka.

Omuntu bw’agenda mu kifo ky’okusinziza n’avaayo n’addamu obulamu obw’obulimba, obutali bwenkanya n’obukyayi, aba talina kutwala kusinza nga mukolo gwokka.

Okusinza okw’amakulu kulina okukwata ku:

Mutima — okukkiriza n’obwesige.

Bigambo — okwogera ebirungi n’amazima.

Bikolwa — okukola ebisaanidde.

Nkolagana — okuyisa abantu mu kitiibwa.

Butonde — okukuuma ensi n’ebitonde.

11. Obuvunaanyizibwa eri Obutonde

Ensi y’awaka w’abantu n’ebitonde bingi. Amazzi, ettaka, ebimera, ebinyonyi, ensolo n’ebintu ebirala byonna bikolagana n’obulamu.

Omuntu alina obuvunaanyizibwa bw’okukuuma obutonde.

Okukuuma obutonde kuyinza okubeeramu:

obutayonona mazzi;
okukuuma ettaka;
okusimba emiti;
obutayonoona bibira;
okwewala okukola obucaafu;
okukozesa obutonde mu ngeri ey’obuvunaanyizibwa;
n’okuyigiriza abaana obukulu bw’obutonde.

Okusinza Katonda ng’Omutonzi kulina okutwala omuntu ku kukuuma ebyatondebwa.

12. Amaka ng’Omusingi gw’Obulamu

Amaka kye kifo ekisooka omuntu mw’ayigira empisa, olulimi, mpisa z’abantu, obuvunaanyizibwa n’enkola z’obulamu.

Abazadde balina obuvunaanyizibwa bw’okuyigiriza abaana:

amazima;
ekisa;
obwesigwa;
obuyonjo;
obuvunaanyizibwa;
okussa ekitiibwa mu bakadde;
n’okuyamba abalala.

Abaana nabo balina obuvunaanyizibwa bw’okuwuliriza, okuyiga, okuyamba abazadde n’okukula nga balina empisa.

Amaka amalungi tegategeeza maka agataliiko buzibu. Kitegeeza amaka agagezaako okukola ku buzibu mu ngeri ey’emirembe, amazima n’okussa ekitiibwa mu buli muntu.

13. Abavubuka n’Enzikiriza

Abavubuka be mirembe egigenda okujja. Obuvunaanyizibwa bwabwe si bwa lunaku lwa leero lwokka, kubanga ebyo bye bayiga n’engeri gye babeeramu biyinza okukwata ku bantu abajja oluvannyuma lwabwe.

Ensinza Ennansi Kasangwawoo eyagala abavubuka babeere:

abanoonyereza ku mazima;
abayiga ennono mu magezi;
abassa ekitiibwa mu bakadde;
abakola emirimu;
abakuuma obutonde;
abeesigwa;
abaleeta emirembe;
era abakuuma eby’omuwendo ebyasigibwa.

Omuvubuka tasaanidde kutwalibwa ng’omuntu atalina kye ayinza kuyigiriza. Abavubuka nabo balina obumanyirivu, obusobozi n’ebirowoozo ebiyinza okuyamba ekitundu.

14. Obukulu bw’Okuyiga

Enzikiriza erina okuyigirizibwa. Omuntu tasaanidde kukkiriza buli kigambo ky’ayita akiwulire awatali kubuuza.

Okuyiga kuleeta okumanya.

Omuyizi w’enzikiriza asaanidde:

okuwuliriza;
okubuuza;
okusoma;
okunoonyereza;
okugeraageranya obujulizi;
okuwuliriza abakadde;
okwewala okukyusa ebyafaayo awatali bujulizi;
n’okukozesa okumanya mu bulamu.

Ennono bw’ebeera teekeddwa mu biwandiiko, emirembe egijja gisobola okugisoma, okugyekenneenya n’okugiyigamu.

15. Okukuuma Ebyafaayo

Ebyafaayo by’abantu by’omuwendo kubanga biyamba omulembe oguliwo okumanya gye gwasibuka.

Okukuuma ebyafaayo kuyinza okubeeramu:

okuwandiika ebyogerwa abakadde;
okukwata ku biwandiiko eby’edda;
okukungaanya ebifaananyi n’obujulizi;
okuwandiika amannya g’abantu abakola emirimu egy’omuwendo;
okukuuma ennyimba n’ebigambo eby’ennono;
n’okukuuma ebikwata ku bifo eby’omuwendo.

Naye ebyafaayo birina okuwandiikibwa n’obwegendereza. Ekigambo ky’omuntu omu kiyinza okuba obujulizi obw’omuwendo, naye bwe kiba nga kisobola okukakasibwa n’obujulizi obulala, okukakasa kuyamba okwewala ensobi.

16. Obumu bw’Abantu

Ensinza Ennansi Kasangwawoo etunuza ku bumanyirivu bw’abantu ng’ekitundu ky’obulamu. Omuntu tasobola kweyimiriza yekka mu buli kimu.

Abantu beetaaga:

okukolagana;
okugabana amagezi;
okuyambagana;
okuteesa;
okutabagana;
n’okukuuma emirembe.

Obumu tebutegeeza nti abantu bonna balina okubeera n’endowooza emu ku buli nsonga. Obumu busobola okubeerawo nga abantu balina enjawulo naye nga bakwatagana ku kitiibwa ky’omuntu, emirembe, amazima n’obuvunaanyizibwa.

17. Emirembe n’Okutabagana

Emirembe si butabaawo bwa lutalo lwokka. Emirembe era kwe kubeerawo kw’enkolagana ennungi, obwenkanya, obwesige n’okussa ekitiibwa mu bantu.

Bwe wabaawo obutakkaanya, abantu balina okunoonya engeri ey’okubumalawo nga bakozesa:

okuteesa;
okuwuliriza;
okusaasira;
okukkiriza ensobi;
okwenenya;
n’okuzzaawo obwesige.

Okutabagana kwetaaga amazima. Omuntu tasobola kuzimba mirembe nga akweka ensonga zonna oba akyusa ebyafaayo.

18. Obukulembeze n’Obuweereza

Omukulembeze w’enzikiriza alina okutunuza obukulembeze ng’obuweereza.

Obukulembeze si mukisa gwa kwefunira buyinza bwokka. Bukwata ku:

kulungamya;
kuyigiriza;
kutegeka;
kuwuliriza;
kukuuma mpisa;
kukolagana;
n’okuvunaanyizibwa eri abantu.

Omukulembeze omulungi alina okuba ekyokulabirako mu mpisa z’ayigiriza.

Abaweereza b’enzikiriza nabo balina okwewala okukozesa enzikiriza okunyigiriza abantu, okubasobyako eby’obugagga, oba okubakubiriza okukola ebikolwa eby’obulabe.

19. Obuvunaanyizibwa n’Obuyinza

Obuyinza bwe buba nga tebuliiko buvunaanyizibwa, buyinza okukozesebwa obubi.

Mu nteekateeka y’Ensinza Ennansi Kasangwawoo, omuntu aweereddwa obuvunaanyizibwa bwonna alina okuba nga avunaanyizibwa eri abantu n’omulimu gwe.

Obuvunaanyizibwa busobola okubeeramu:

okunnyonnyola ebyakoleddwa;
okukuuma eby’obugagga;
okwewala obulyake;
okukola mu bwerufu;
okuwuliriza okwemulugunya;
n’okukiriza okukolebwa okwekenneenya.

20. Obugagga n’Obuvunaanyizibwa

Obugagga si kibi kyokka kubanga muntu alina ebintu bingi. Naye obugagga buleetera omuntu obuvunaanyizibwa.

Omuntu alina obugagga ayinza okukozesa ekintu kye:

okuyamba amaka;
okuyamba abali mu bwetaavu;
okuwagira okuyiga;
okukuuma obutonde;
okuwagira emirimu emirungi;
n’okukulaakulanya ekitundu.

Obugagga tebulina kufuuka kigendererwa kyokka eky’obulamu. Omuntu alina okulowooza ku mugaso gw’ebintu by’alina n’engeri gye biyambaamu abantu.

21. Okuyamba Abali mu Bwetaavu

Obuntu bulabikira mu ngeri gye tuyambamu abalala.

Mu kitundu mulimu abantu abayinza okuba nga beetaaga obuyambi olw’embeera ez’enjawulo. Okuyamba kuyinza okuba:

okuwa emmere;
okuwa amazzi;
okuwa engoye;
okuyamba mu by’enjigiriza;
okuwa amagezi;
okubudaabuda;
oba okuyunga omuntu ku buyambi bw’asinziira.

Omuyambi alina okwewala okukozesa obwetaavu bw’omulala okwefuniramu ekitiibwa oba okumunyigiriza.

22. Obuyonjo n’Obulamu

Obuyonjo kye kimu ku bintu eby’obuvunaanyizibwa mu bulamu. Omuntu alina okukuuma omubiri gwe, amaka ge n’ebitundu by’abantu nga biyonjo.

Obuyonjo busobola okubeeramu:

okunaaba;
okukuuma emmere nga nnyonjo;
okukuuma amazzi;
okusuula kasasiro mu bifo ebigwanidde;
okukuuma ebifo by’okusinziza nga biyonjo;
n’okuyigiriza abaana empisa z’obuyonjo.

Obuyonjo bw’omuntu n’obuyonjo bw’ekitundu byombi bikola ku bulamu bw’abantu.

23. Ennimi n’Obusika

Olulimi kye kimu ku bikozesebwa mu kukuuma ebyafaayo n’ennono. Mu lulimi mubeeramu engero, nnyimba, bigambo eby’amagezi, ebyafaayo n’ennyonnyola z’abantu.

Olulimi lw’abantu bwe lulemererwa okukozesebwa, ebimu ku ebyo ebyali mu nnono biyinza okufiirwa.

N’olwekyo, abaana n’abavubuka balina okuyigirizibwa ennimi zaabwe, awamu n’ennimi endala ezibayamba okukolagana n’abantu.

Okukuuma Oluganda n’ennimi endala ez’abantu mu Uganda kuyinza okuyamba mu kukuuma obugagga bw’obuwangwa n’ebyafaayo.

24. Enjawulo z’Abantu

Abantu bayinza okwawukana mu nnimi, buwangwa, bitundu, maka, ndowooza n’enkola ez’enjawulo.

Enjawulo tezirina kuba nsibuko ya bukyayi.

Omuntu asaanidde okumanya nti:

“Okwawukana ku nze tekitegeeza nti oli mubi.”

Okussa ekitiibwa mu njawulo kuyamba abantu okukolagana awatali kusindiikiriza buli muntu okubeera nga ye.

Ensinza Ennansi Kasangwawoo esaanidde okuyigiriza abantu okukola ku by’obumu nga tebakendeeza kitiibwa ky’abo ab’enjawulo.

25. Ensinza n’Eby’obulamu bwa Buli Lunaku

Ensinza erina okubeera mu bulamu obwa bulijjo.

Omuntu bw’aba mu maka, ku mulimu, ku ssomero, mu katale, mu kkubo, mu kifo ky’okusinziza oba mu kitundu ky’abantu, empisa ze zirina okulaga enzikiriza ye.

Okukkiriza kulabikira mu:

ngeri gy’oyogeramu;
ngeri gy’okolamu;
ngeri gy’otambuliramu n’abantu;
ngeri gy’oyisamu abali wansi wo;
ngeri gy’oyisamu abakulu;
ngeri gy’okuumamu ebintu;
n’engeri gy’okolamu ng’olina obuyinza.

Enzikiriza etaliiko mpisa ennungi esigala nga bigambo byokka.

26. Ensinza n’Obuvunaanyizibwa bw’Eggwanga

Abakkiriza nabo baba bantu ba kitundu n’eggwanga. Balina obuvunaanyizibwa bw’okuyambako mu kuzimba emirembe n’obulamu obulungi.

Obuvunaanyizibwa bw’omuntu mu ggwanga buyinza okubeeramu:

okugondera amateeka agatuufu;
okussa ekitiibwa mu bantu abalala;
okukuuma ebintu bya bonna;
okukola omulimu ogw’obwesigwa;
obutayonona butonde;
n’okuyamba mu kukulaakulanya ekitundu.

Enzikiriza terina kukozesebwa ng’ekyambalo eky’okwawulamu abantu oba okubayisaamu amaaso.

27. Ensinza n’Obutonde bwa Uganda

Uganda erimu abantu ab’enjawulo, ennimi nnyingi, buwangwa obw’enjawulo n’ebyafaayo eby’enjawulo. Obugagga buno busaanidde okumanyibwa n’okukuumibwa.

Mu bitundu eby’enjawulo mulimu ennono ez’enjawulo ezikwata ku:

maka;
bakadde;
ttaka;
mazzi;
birime;
nsolo;
mikolo;
nnyimba;
n’enkolagana y’abantu.

Okuyiga ku nnono z’ebitundu bino kulina okukolebwa mu kitiibwa. Tekisaana kutwala nnono y’ekitundu kimu n’ogigamba nti ye nnono ya buli muntu mu Uganda.

28. Okukuuma Ennono nga Tukozesa Tekinologiya

Omulembe guno gulina tekinologiya eyinza okuyamba mu kukuuma ebyafaayo n’enzikiriza.

Ebiwandiiko, amaloboozi, ebifaananyi, vidiyo, emikutu gya yintaneeti n’ebitabo bya digito biyinza okukozesebwa okukungaanya okumanya.

Naye tekinologiya alina okukozesebwa n’obuvunaanyizibwa.

Ebyawandiikibwa ku bantu, ebifaananyi byabwe n’amaloboozi gaabwe birina okukozesebwa mu kitiibwa era nga waliwo olukusa we lwetaagisa.

29. Obukulu bw’Okukuuma Obujulizi

Enjigiriza z’enzikiriza bwe ziba zigenda mu mulembe omulala, obujulizi bwetaagisa.

Obujulizi buyinza okuba:

biwandiiko;
biwandiiko by’ebyafaayo;
bigambo by’abakadde;
bifaananyi;
maloboozi;
vidiyo;
biwandiiko by’abanoonyereza;
oba biwandiiko by’ekitongole.

Okukozesa obujulizi kiyamba okwawula wakati w’ekintu ekimanyiddwa, ekigambibwa, n’ekikyali kyetaaga okunoonyerezebwako.

30. Omulimu gw’Ensinza Ennansi Kasangwawoo mu Mulembe Omupya

Omulimu gw’Ensinza Ennansi Kasangwawoo si gwa kujjukira byokka eby’edda. Era gulina okutunuza abantu ku ngeri y’okubeeramu obulamu obw’omugaso leero.

Omulembe omupya gulina okusomesebwa:

okumanya Katonda;
okussa ekitiibwa mu bulamu;
okukuuma ennono ennungi;
okunoonyereza ku byafaayo;
okussa ekitiibwa mu bakadde;
okuyamba abato;
okukuuma obutonde;
okubeera abeesigwa;
okukola emirimu;
n’okuzimba emirembe.

Ennono erina okubeera ekintu ekituyigiriza, so si kintu kya kutukuumira mu byafaayo awatali kukikozesa.

31. Omusingi gw’Ensinza Ennansi Kasangwawoo

Mu bufunze, Ensinza Ennansi Kasangwawoo esobola okunnyonnyolwa ng’enzikiriza n’enkola ebissa essira ku Katonda, obulamu, obuntu, ennono ennungi, empisa, amaka, obumu bw’abantu, obutonde n’obuvunaanyizibwa.

Omusingi guno guyinza okunnyonnyolwa mu mpandiika eno:

Katonda — Omutonzi n’ensibuko y’obulamu.

Omuntu — Ekiramu ekirina ekitiibwa n’obuvunaanyizibwa.

Ennono — Obusika bw’okumanya, empisa n’ebyafaayo eby’omuwendo.

Ensinza — Engeri omuntu gy’assaamu Katonda ekitiibwa n’okutambuliramu mu kukkiriza.

Obuntu — Okuyisa abantu mu kitiibwa, ekisa n’obwenkanya.

Obutonde — Ekintu ekirina okukuumibwa n’okulabirirwa.

Amaka — Omusingi gw’okuyigirizibwa empisa n’obuvunaanyizibwa.

Abakadde — Abakuumi b’ebyafaayo n’abagabana amagezi.

Abavubuka — Abakuza n’abasigira omulembe ogujja.

Obukulembeze — Obuweereza obulina obuvunaanyizibwa.

Obumu — Okukolagana abantu nga bassa ekitiibwa mu njawulo zaabwe.

32. Ekigambo eri Omukkiriza

Omuntu ayagala okutambulira mu Ensinza Ennansi Kasangwawoo ayitibwa okutandika n’obulamu bwe.

Ayitibwa okumanya Katonda.

Ayitibwa okussa ekitiibwa mu bulamu.

Ayitibwa okwagala abantu.

Ayitibwa okukuuma obutonde.

Ayitibwa okussa ekitiibwa mu bakadde.

Ayitibwa okuyigiriza abaana.

Ayitibwa okubeera omwesigwa.

Ayitibwa okwenenya ng’akola ensobi.

Ayitibwa okusaba.

Ayitibwa okukola.

Ayitibwa okuyamba.

Ayitibwa okukuuma ennono ennungi.

Ayitibwa okunoonyereza ku mazima.

Era ayitibwa okubeera ekyokulabirako ekirungi mu maka ne mu kitundu.

33. Okukomekkereza

Ensinza Ennansi Kasangwawoo esaanidde okutegeerwa nga lugendo lw’okumanya, okukkiriza, okuyiga n’okukola.

Okukkiriza Katonda kulina okutwala omuntu ku mpisa ennungi.

Okusinza kulina okutwala omuntu ku buweereza.

Ennono erina okutuyigiriza ebirungi ebyasigibwa abakadde.

Ebyafaayo birina okutuyamba okumanya gye twava.

Amaka galina okutuyigiriza obuntu.

Abakadde balina okugabana amagezi.

Abavubuka balina okuyiga n’okukula.

Abakulembeze balina okuweereza.

Abantu balina okukolagana.

Obutonde bulina okukuumibwa.

Era obulamu bwonna bulina okuweebwa ekitiibwa.

Mu ngeri eno, Ensinza Ennansi Kasangwawoo esobola okubeera ekifo eky’okuyigiramu abantu ku nzikiriza, empisa, ennono, obuntu n’obuvunaanyizibwa.

Okukkiriza kulina okulabikira mu bikolwa.

Ennono ennungi erina okuyigiriza omulembe.

Obuntu bulina okukuuma ekitiibwa ky’obulamu.

Okusinza kulina okuzaala obuweereza n’emirembe.

Era okumanya okwa nnamaddala kulina okutwala omuntu ku bulamu obw’obuvunaanyizibwa, amazima n’ekisa.