Ennono y’Okwebaza Katonda olw’Obulamu n’Ebirabo Bye

1. Ennyanjula

Okwebaza Katonda kye kimu ku bintu ebikulu mu bulamu bw’omuntu akkiriza. Omuntu bw’ategeera nti obulamu kirabo kya muwendo, era nti Katonda ye Mutonzi, ayiga okwetegereza ebirungi by’alina n’okubitegeera ng’ebintu ebisaana okwebazibwako.

Okwebaza si kigambo kya kukozesa mu kiseera ky’okusinza kyokka. Kye kintu ekiyinza okufuuka ennono y’obulamu. Omuntu ayiga okwebaza ayiga okulaba obulamu mu ngeri ey’obwegendereza, okusiima abantu abamuyamba, okukuuma ebintu ebimuweereddwa, n’okukozesa obusobozi bwe mu ngeri ey’obuvunaanyizibwa.

Naye okwebaza Katonda kulina okutegeerwa bulungi. Tekitegeeza nti omuntu alina okugamba nti buli mbeera gy’ayitamu nnungi, wadde nga ayita mu bulumi oba kufiirwa. Omuntu ayinza okwebaza Katonda olw’obulamu, ate mu kiseera kye kimu n’aba n’obulumi, ebibuuzo, oba obwetaavu.

N’olwekyo, okwebaza si kwegaana buzibu. Kwe kumanya ebirungi ebiriwo, okubitegeera, n’okubikozesa mu ngeri ennungi.

2. Okwebaza kitegeeza ki?

Okwebaza kitegeeza okulaga nti omuntu asiima ekirungi ky’afunye oba ky’alabye.

Mu bulamu bw’enzikiriza, okwebaza Katonda kuyinza okuba:

okumusiima olw’obulamu;
okumwebaza olw’ebirabo;
okumwebaza olw’abantu abatuwagira;
okumwebaza olw’obusobozi;
okumwebaza olw’emikisa;
okumwebaza olw’okutuyamba okuyita mu buzibu;
n’okumwebaza olw’obulagirizi n’essuubi.

Okwebaza kuleeta omutima ogw’okusiima.

Omuntu atamanyi kwebaza ayinza okumalira obulamu bwe mu kunoonya ky’atalina, n’atafuna budde kulaba mugaso gw’ebyo by’alina.

3. Katonda ng’Ensibuko y’obulamu

Mu nzikiriza yaffe, Katonda ategeerwa ng’Omutonzi w’ebintu byonna n’ensibuko y’obulamu.

Okutegeera Katonda mu ngeri eno kuyamba omuntu okussa omuwendo ku bulamu.

Obulamu si kintu kya kweyisaamu nga bwe twagala awatali buvunaanyizibwa. Bulina ekitiibwa.

Omuntu bw’aba n’obulamu, alina omukisa okukola, okuyiga, okwagalana, okuyamba, n’okuweereza.

N’olwekyo, okwebaza Katonda olw’obulamu tekulina kubeera bigambo byokka. Kulina okuwerekerwa n’okukuuma obulamu n’okubukozesa mu ngeri ennungi.

4. Ekirabo ky’obulamu

Obulamu bwe kimu ku birabo ebikulu ennyo omuntu by’alina.

Buli lunaku omuntu lw’azuukuka, aba afunye omukisa omulala ogw’okutambula mu bulamu.

Ayinza okukozesa olunaku olwo:

okukola;
okuyiga;
okuyamba;
okusaba;
okwebaza;
okuzimba enkolagana;
okutereeza ensobi;
n’okukola ekintu ekirungi.

Okwebaza olw’obulamu, kale, kutuyamba obutamala kiseera kyaffe mu bintu ebitaliiko mugaso.

5. Okwebaza n’okusinza

Okwebaza kye kimu ku bitundu eby’obukulu mu kusinza Katonda.

Omuntu bw’asinza, ayinza okwebaza olw’obulamu, olw’ebirungi, n’olw’ebyo by’akyalindiridde.

Okusinza okutaliiko kwebaza kuyinza okufuuka okwokusaba byokka.

Naye omutima ogw’okwebaza guyamba omuntu okutegeera nti enzikiriza si kya kusaba byokka, wabula era kya kusiima n’okumanya omuwendo gw’obulamu.

6. Okwebaza n’okusaba

Okusaba n’okwebaza bikwatagana naye si kimu.

Okusaba kuyinza okubeera okunoonya obuyambi oba obulagirizi.

Okwebaza kwe kusiima.

Omuntu ayinza okusaba olw’ekizibu, ate n’abeera n’ekintu ky’ayinza okwebazako.

Kino kiyamba omuntu obutalaba bulamu bwe ng’ekizibu kyokka.

7. Okwebaza olw’ebirabo

Ebirabo Katonda by’atuwadde biyinza okuba bingi.

Biyinza okuzingiramu:

obulamu;
amagezi;
obusobozi;
abantu abali mu bulamu bwaffe;
omubiri;
obudde;
emirimu;
obumanyi;
ebintu bye tulina;
n’emikisa egy’okuyamba abalala.

Omuntu asaanidde okuyiga okusiima ebirabo ebyo.

Naye okwebaza tekitegeeza kutwala buli kintu ng’eky’obuwanguzi bwaffe obw’enjawulo. Kwe kumanya omuwendo gw’ekyo kye tulina n’obuvunaanyizibwa obukikwatako.

8. Okwebaza n’obuvunaanyizibwa

Ekirabo kyonna bwe kiba nga kya mugaso, kitera okuwerekerwa n’obuvunaanyizibwa.

Bw’oba n’amagezi, gakozese okuyamba.

Bw’oba n’obusobozi, bukozese mu bulungi.

Bw’oba n’obugagga, bukozese n’obuvunaanyizibwa.

Bw’oba n’obudde, obukozese mu bintu ebirina amakulu.

Bw’oba n’obukulembeze, buweereze abantu.

Okwebaza okw’amakulu kuyamba omuntu okukozesa ekirabo kye mu ngeri esaanidde.

9. Okwebaza n’obwetoowaze

Okwebaza kuleeta obwetoowaze.

Omuntu bw’asiima, ayiga nti si buli kimu yakikolera yekka.

Waliwo abantu abamuyamba, embeera ezamuyamba, obusobozi bwe, n’ebintu ebirala ebimuyamba okutuuka ku bintu ebimu.

Obwetoowaze bumuyamba obutagamba nti:

“Byonna bye nnina nabituukako nzekka.”

Mu kifo ky’ekyo, ayiga okusiima n’okwebaza.

10. Okwebaza n’obutalowooza nti oli waggulu wa balala

Omuntu bw’aba n’ebirabo ebingi, asaanidde obutakikozesa kunyooma bantu abalala.

Obugagga, amagezi, obuyinza, obumanyi, oba ekifo ky’omuntu tebirina kumufuula wa waggulu mu kitiibwa ky’obuntu.

Okwebaza okw’amazima kuleeta obwetoowaze n’obuntu.

11. Okwebaza n’abantu

Omuntu bw’aba ayagala okwebaza Katonda, asaanidde n’okumanya omuwendo gw’abantu abamuyamba.

Abazadde, abakadde, abasomesa, mikwano, bakozi bannaabwe, abakulembeze, n’abantu abalala bayinza okubaako kye bayambye mu bulamu bw’omuntu.

Okubebaza n’okubasiima kye kimu ku bifaananyi by’obulamu obw’okwebaza.

Omuntu tayinza kugamba nti asiima Katonda olw’obulamu ate n’atasobola kugamba muntu eyamuyamba nti:

“Weebale.”

12. Okwebaza abazadde

Abazadde balina ekifo eky’enjawulo mu bulamu bw’abaana.

Abaana bwe bakula, kirungi okumanya ebirungi abazadde bye bakoze nga babalabirira, babayigiriza, era babakuza.

Okwebaza abazadde tekitegeeza nti buli kintu kye bakoze kiba kituufu.

Kitegeeza kumanya birungi bye bakoze n’okubasiima.

13. Okwebaza abakadde

Abakadde basobola okutambuza obumanyi bw’ebyafaayo, ennimi, ennono, n’obulamu bw’abantu.

Okubawuliriza n’okubasiima kuyinza okuyamba omulembe omuggya okumanya gye guva.

Naye okwebaza abakadde tekitegeeza kukkiriza buli kigambo awatali kwekenneenya.

Omuntu asobola okuwa omukadde ekitiibwa era n’akebera obujulizi ku nsonga yonna ey’ebyafaayo.

14. Okwebaza abasomesa

Omusomesa ayinza okukyusa obulamu bw’omwana oba omuntu omukulu ng’amuyigiriza okumanya.

Okwebaza abasomesa kuyinza okulabikira mu:

okukozesa obumanyi bwe batuyigiriza;
okubawa ekitiibwa;
okweyongera okuyiga;
n’okuyigiriza abalala.

Obumanyi bwe tufuna busobola okufuuka ekirabo kye tugabana n’abalala.

15. Okwebaza olw’amagezi

Amagezi kye kirabo ekikulu.

Omuntu ayina amagezi asaanidde okugakozesa mu ngeri ey’omugaso.

Amagezi bwe gakozesebwa mu bukumpanya, obulimba, oba okunyigiriza abalala, omuntu aba akyusizza ekirabo kye mu kintu eky’obulabe.

Okwebaza olw’amagezi kulina okuwerekerwa n’obuvunaanyizibwa.

16. Okwebaza olw’omubiri n’obulamu

Omubiri gw’omuntu gwe kitundu ky’obulamu bwe.

Omuntu asaanidde okwegendereza ku bulamu bwe, okukuuma obuyonjo, okunoonya amagezi agakwata ku bulamu, n’okunoonya obuyambi bw’abakugu ng’abwetaaga.

Okwebaza olw’obulamu tekitegeeza kugaana bujjanjabi oba okumanya kwa bakugu.

Okukkiriza n’okunoonya obuyambi obw’omugaso bisobola okutambulira awamu.

17. Okwebaza olw’emmere

Emmere kye kimu ku bintu ebikulu mu bulamu.

Omuntu bw’aba n’emmere, asaanidde okusiima omuwendo gwayo.

Era okwebaza olw’emmere kusaanidde okutukubiriza obutasaasaanya mmere.

Waliwo abantu abangi abayinza okubeera mu bwetaavu.

N’olwekyo, omuntu ayinza okulaga okwebaza nga akozesa eby’alina mu ngeri ennungi n’okugabana we kiba kisoboka.

18. Okwebaza olw’amazzi

Amazzi ga mugaso nnyo eri obulamu.

Okwebaza olw’amazzi kulina okutuyamba okutegeera obuvunaanyizibwa bw’okugakuuma.

Tulina:

obutagayonona;
obutagasaasaanya;
okukuuma ensibuko z’amazzi;
n’okuyigiriza abaana omuwendo gw’amazzi.

Okwebaza tekubeera kigambo kyokka. Kubeera n’ekikolwa.

19. Okwebaza olw’obutonde

Obutonde butuwa ebintu bingi ebyetaagisa mu bulamu.

Tulina okusiima:

ettaka;
amazzi;
emiti;
ebimera;
ebisolo;
n’obudde obw’enjawulo.

Naye okusiima tekulina kutufuula bantu ba kwonoona.

Omuntu ayinza okulaga okwebaza olw’obutonde nga abukuuma.

20. Okwebaza n’okukuuma ensi

Ensi gye tulimu ya mugaso eri abantu abaliwo n’emirembe egigenda okujja.

Okwebaza olw’obutonde kulina okutuleetera okubuuza nti:

“Banaffe abajja oluvannyuma lwange balisanga nsi ya ngeri ki?”

Kino kizingiramu engeri gye tukozesaamu ettaka, amazzi, emiti, n’ebintu ebirala eby’obutonde.

21. Okwebaza n’emirimu

Omuntu bw’afuna omulimu, asaanidde okusiima omukisa gw’okukola.

Naye okwebaza olw’omulimu tekitegeeza kukola mu ngeri etali ya bwesigwa.

Omukozi asaanidde:

okukola n’obwesigwa;
okutuukiriza obuvunaanyizibwa;
okukuuma ebintu by’omulimu;
okuwa empeereza ennungi;
n’okukolagana obulungi n’abalala.

Okwebaza olw’omulimu kulabikira mu ngeri gye gukolebwamu.

22. Okwebaza n’obugagga

Obugagga bwe kimu ku bintu abantu bye bayinza okufuna.

Omuntu alina eby’obugagga asaanidde okwebaza, naye era alina okukozesa ebyo mu ngeri ey’obuvunaanyizibwa.

Eby’obugagga bisobola:

okulabirira amaka;
okuyamba abalina obwetaavu;
okutumbula emirimu;
okuwagira obuyigirize;
n’okukola ebintu eby’omugaso eri abantu.

23. Okwebaza n’okugabana

Omuntu bw’aba n’ekirabo, akola bulungi bw’agabana ku balala we kiba kisoboka.

Okugabana tekitegeeza kuwa buli kintu ky’olina.

Kitegeeza okumanya nti ebintu bye tulina bisobola okukozesebwa mu kuyamba.

Omuntu ayinza okugabana:

ssente;
mmere;
budde;
magezi;
buyambi;
n’obumanyi.

24. Okwebaza n’obuweereza

Okwebaza Katonda olw’ebirabo kwe kukozesa ebirabo ebyo mu buweereza.

Omuntu alina obusobozi bw’okuyigiriza ayigiriza.

Omuntu alina obusobozi bw’okukola ayamba okukola.

Omuntu alina obukulembeze aweereza.

Omuntu alina obumanyi abugabana.

Bwe tutyo, ebirabo byaffe bifuuka omukisa eri abalala.

25. Okwebaza n’okwenenya

Okwebaza n’okwenenya biyinza okutambulira awamu.

Omuntu bw’akola ensobi, alina okumanya nti ensobi ye nsobi.

Okwebaza Katonda olw’okumuweereza obulamu tekutegeeza nti talina kutereeza mpisa ze.

Omuntu ayina okwenenya, okusaba okusonyiyibwa, n’okukola ekisoboka okutereeza obubi bw’akoze.

26. Okwebaza mu biseera eby’obuzibu

Waliwo ebiseera omuntu by’ayitamu nga bizibu nnyo.

Ayinza okufiirwa omuntu gw’ayagala, omulimu, ssente, obulamu obulungi, oba okubeera mu mbeera ey’obutali butebenkevu.

Mu mbeera ng’ezo, tetulina kukaka muntu kugamba nti buli kimu kirungi.

Okwebaza kuyinza okubeera okutegeera ebirungi ebikyaliwo wadde nga waliwo obulumi.

Omuntu ayinza okuba n’obulumi era n’abeera n’okwebaza mu kiseera kye kimu.

27. Okwebaza si kugaana bulumi

Kino kikulu nnyo.

Okwebaza Katonda tekitegeeza nti omuntu talina kulira, kunakuwala, oba kwogera ku kizibu.

Omuntu bw’aba afiiriddwa, ayinza okunakuwala.

Bw’aba mulwadde, ayinza okunoonya obujjanjabi.

Bw’aba mu bwetaavu, ayinza okunoonya obuyambi.

Okwebaza kubaawo nga omuntu akyagamba nti:

“Waliwo ebirungi bye nnyinza okusiima wakati mu mbeera eno.”

28. Okwebaza n’essuubi

Okwebaza kuyinza okuwagira essuubi.

Omuntu bw’ajjukira ebirungi by’ayitamu, ayinza okufuna amaanyi ag’okugumira ebiseera ebizibu.

Essuubi tekitegeeza kukkiriza nti buli kimu kijja kugenda nga bwe twagala.

Kitegeeza obutaggyamu ddala obusobozi bw’okunoonya ekirungi n’okutambula mu maaso.

29. Okwebaza n’obumu bw’amaka

Amaka agalina ennono y’okwebaza gayinza okuyigiriza abaana okusiima.

Abazadde bayinza okuyigiriza abaana:

“Webale Katonda olw’olunaku luno.”

Era bayinza okubayigiriza n’okugamba:

“Webale mukwano gwo.”

“Webale maama.”

“Webale taata.”

“Webale ku buyambi bwo.”

Mu ngeri eno, okwebaza kufuuka empisa y’amaka.

30. Okwebaza n’abaana

Abaana bayinza okuyigirizibwa okwebaza okuva ku bintu ebitono.

Bwe baweebwa emmere, bayigirizibwa okusiima.

Bwe bayambibwa, bayigirizibwa okugamba nti, “Weebale.”

Bwe bakoze ensobi, bayigirizibwa okwatula ensobi.

Bwe bafuna ekirabo, bayigirizibwa okusiima omuntu akibawadde.

Mu ngeri eno, omwana akula ng’ategeera omuwendo gw’okwebaza.

31. Okwebaza n’abavubuka

Abavubuka balina ebintu bingi bye bayinza okwebaziza.

Obuyigirize, obusobozi, obudde, emikwano, amaka, n’emikisa eby’enjawulo.

Naye omuvubuka asaanidde okumanya nti ekirabo kyonna kirina obuvunaanyizibwa.

Obudde bw’afuna asobola okubukozesa okuyiga n’okukola.

Obusobozi bw’afuna asobola okubukozesa okuyamba.

32. Okwebaza n’abakadde

Omukadde ayinza okuba n’obumanyi obw’omugaso eri omulembe omuggya.

Okumwebaza kuyinza okuba nga tumuwuliriza, okumussa ekitiibwa, n’okukozesa obumanyi obw’omugaso bw’atuyigiriza.

Naye tulina okwewala okukyusa buli kintu ekyogerwa ng’ekituufu eky’ebyafaayo awatali bujulizi.

Okwebaza n’okwekenneenya bisobola okutambulira awamu.

33. Okwebaza n’olulimi

Olulimi kye kimu ku bintu ebiyamba abantu okutambuza obumanyi.

Olulimi Luganda, n’ennimi endala, luyinza okutuyamba okwogera ku kwebaza mu ngeri etegeerekeka eri abantu baffe.

Naye bwe tuba twogera ku byafaayo by’ebigambo eby’edda, tulina obwegendereza.

Tetulina kutondawo makulu ga byafaayo agataliiko bujulizi.

34. Okwebaza n’ennono

Ennono y’okwebaza esobola okuyigiriza abantu okusiima.

Mu maka n’ebibiina, abantu bayinza okuba n’engeri ez’enjawulo ez’okulagamu okwebaza.

Naye bwe twogera ku nnono ezikwata ku byafaayo, tulina okwawula wakati w’ebimanyiddwa, ebyogerwa mu nnono, n’ebyo ebyakakasibwa mu biwandiiko oba kunoonyereza.

Okussa ekitiibwa mu nnono tekitegeeza kuvumbula byafaayo.

35. Okwebaza n’obwesigwa

Omuntu alina okuba omwesigwa ne mu kiseera ky’afuna ebirabo.

Bw’afuna obuyambi okuva eri omuntu, asaanidde okubusiima.

Bw’aba ayinza okutuukiriza ekisuubizo, asaanidde okukituukiriza.

Okwebaza okw’amazima kutambulira wamu n’obwesigwa.

36. Okwebaza n’obwenkanya

Okwebaza tekulina kuba nsonga ya kusaliriza bantu.

Omuntu bw’afuna ekirabo, asaanidde obutakikozesa kunyooma atakifunye.

Obulamu bw’abantu bwawukana.

Abamu bayinza okuba n’ebintu bingi, abalala nga balina bitono.

Ekitiibwa ky’omuntu tekisalibwawo bugagga bwe.

37. Okwebaza n’okwewala obuggya

Okwebaza kuyamba omuntu okwewala okutunuulira ebya balala n’obuggya obutaggwa.

Omuntu bw’asiima ebirungi by’alina, ayinza okulekera awo okwegeraageranya buli kiseera n’abantu abalala.

Kino tekitegeeza kuleka kukula.

Omuntu asobola okuba n’okwebaza ate n’abeera n’ekigendererwa eky’okweyongera okukula mu bulamu.

38. Okwebaza n’okukola ennyo

Okwebaza tekitegeeza kugayaala.

Omuntu ayinza okwebaza olw’omulimu gwe n’akola nnyo.

Ayinza okwebaza olw’obuyigirize n’ayongera okuyiga.

Ayinza okwebaza olw’ekirabo n’akikozesa.

Okwebaza okw’amazima kutera okuleeta obuvunaanyizibwa, so si bugayaavu.

39. Okwebaza n’obudde

Obudde kye kirabo omuntu ky’atasobola kussa ku bbali.

Buli lunaku luyita.

N’olwekyo, omuntu asaanidde okwekenneenya engeri gy’akozesamu obudde bwe.

Obudde buyinza okukozesebwa mu:

kusinza;
kuyiga;
kukola;
kuwummula;
kulabirira maka;
kuyamba;
n’okuzimba enkolagana ennungi.

Okwebaza olw’obudde kuyinza okutuyamba obutabusasaanya.

40. Okwebaza n’ekiseera ky’omuntu

Omuntu bw’aba akyalina obulamu, aba akyalina omukisa okukyusa ebintu ebimu.

Ayinza okutereeza enkolagana.

Ayinza okusaba okusonyiyibwa.

Ayinza okuyiga ekintu ekipya.

Ayinza okuyamba omuntu.

Ayinza okutandika omulimu omulungi.

N’olwekyo, buli lunaku luyinza okuba omukisa ogw’okutambulira mu maaso.

41. Okwebaza n’eby’obugagga by’ekibiina

Ebibiina by’enzikiriza n’ebitongole ebirala biyinza okuba n’ebintu ebibikwatako.

Ebintu ebyo bisaanidde okukwatibwa n’obuvunaanyizibwa.

Okwebaza Katonda olw’ebintu ebiri mu kibiina tekitegeeza kubikozesa nga bya muntu omu.

Abakulembeze balina okuba abeesigwa, ab’obwerufu, era abalina obuvunaanyizibwa.

42. Okwebaza n’obukulembeze

Omukulembeze ayinza okuba n’ekirabo eky’okukulembera abantu.

Ekirabo ekyo kisaanidde okukozesebwa mu buweereza.

Omukulembeze bw’asiima Katonda olw’ekifo kye, alina okukola n’obwesigwa.

Alina okuwuliriza abantu.

Alina okwewala okukozesa buyinza bwe mu bukumpanya.

Alina okukakasa nti ebintu ebimukwasiddwa bikozesebwa mu ngeri esaanidde.

43. Okwebaza n’okukuuma ebirabo

Ekirabo bwe kiba kya muwendo, tukikuuma.

Omuntu bw’aba n’obulamu, abukuuma.

Bw’aba n’amagezi, agakuuma ng’ayiga.

Bw’aba n’obugagga, abukozesa n’obuvunaanyizibwa.

Bw’aba n’obumanyi, abugabana.

Bw’aba n’obukulembeze, abuweereza.

Okukuuma ekirabo kye kimu ku bifaananyi by’okukwebaza.

44. Okwebaza Katonda mu bulamu obwa bulijjo

Okwebaza kuyinza okubeera mu bintu ebyangu ennyo.

Bwe tuzuukuka, tuyinza okwebaza olw’obulamu.

Bwe tufuna emmere, tuyinza okwebaza.

Bwe tufuna omukisa gw’okukola, tuyinza okwebaza.

Bwe tuyambibwa, tuyinza okwebaza.

Bwe tuyiga, tuyinza okwebaza.

Bwe tukola ensobi ne tufuna omukisa okutereeza, tuyinza okwebaza.

Bwe tuyamba omuntu, tuyinza okumanya nti obusobozi bw’okuyamba nabwo bwa mugaso.

45. Okwebaza n’okwawula wakati w’ekirabo n’obulamu bw’omuntu

Omuntu alina okwegendereza obutalowooza nti buli kintu ekimutuukako kitegeeza nti Katonda akimuwadde ng’omukisa ogw’enjawulo.

Obulamu bulimu ebintu bingi: ebirungi, ebizibu, ebyo bye tutegeera, n’ebyo bye tutannategeera.

N’olwekyo, okuyigiriza ku kwebaza kulina okubeera okw’obwegendereza.

Tulina okwogera ku ebyo bye tumanyi nga bye tumanyi, n’okwewala okugamba nti tumanyi ekigendererwa kya buli mbeera nga tetulina bujulizi.

46. Okwebaza n’okwekenneenya

Buli lunaku omuntu ayinza okwebuuza:

Kiki kye nnyinza okwebaziza leero?

Ani ankozeeko ekirungi?

Nkozesizza ntya ekirabo Katonda ky’ampadde?

Nkoze ki okuyamba omuntu omulala?

Waliwo kye nsobola okutereeza?

Ebibuuzo bino biyamba okwebaza okufuuka empisa.

47. Ennono y’okwebaza mu maka

Amaka gasobola okutondawo ennono y’okwebaza.

Abantu bayinza okufuna akaseera buli lunaku oba buli wiiki ne balaga bye basiima.

Abazadde bayinza okubuuza abaana:

“Kiki kye wasiimye leero?”

“Ani akuyambye?”

“Wakoze ki okuyamba omulala?”

Ebibuuzo ng’ebyo biyamba abaana okuyiga okusiima n’obuvunaanyizibwa.

48. Ennono y’okwebaza mu kibiina ky’enzikiriza

Ekibiina ky’enzikiriza nakyo kiyinza okuzimba omutima ogw’okwebaza.

Abantu bayinza okwebaza Katonda olw’obulamu, olw’obuweereza, olw’abantu abali mu kibiina, n’olw’emikisa egy’okuyamba abantu.

Naye okwebaza tekulina kukozesebwa kufuula kibiina kya kusanyuka kwokka. Kulina okuwerekerwa n’obuvunaanyizibwa.

49. Ekigendererwa ky’okwebaza

Ekigendererwa ky’okwebaza si kweggyamu buvunaanyizibwa.

Ekigendererwa kwe kutondawo omutima ogw’okusiima, obwetoowaze, obwesigwa, n’obuvunaanyizibwa.

Omuntu ayiga okwebaza ayiga nti:

“Nina eby’omuwendo.”

Ate era ayiga nti:

“Nina obuvunaanyizibwa ku ebyo bye nnina.”

50. Ebikulu bye tuyiga

Mu kuyiga ku kwebaza Katonda, tulina okujjukira bino:

Katonda ategeerwa ng’Omutonzi n’ensibuko y’obulamu.
Obulamu kirabo kya muwendo.
Okwebaza kwe kusiima ebirungi.
Okwebaza kuyinza okuba ekitundu ky’okusinza.
Okwebaza tekitegeeza kugaana buzibu.
Omuntu ayinza okunakuwala n’abeera n’okwebaza mu kiseera kye kimu.
Ebirabo byetaaga obuvunaanyizibwa.
Amagezi, obudde, obugagga, n’obusobozi bisaanidde okukozesebwa mu ngeri ennungi.
Okwebaza abantu abatuwadde obuyambi kye kimu ku mpisa ennungi.
Okwebaza kulina okutuyamba okukuuma obutonde.
Okwebaza kulina okutuyamba okuzimba amaka n’abantu.
Okwebaza kuyinza okufuuka ennono y’obulamu.
Okwebaza kulina okutambulira wamu n’obwesigwa.
Okwebaza kulina okutambulira wamu n’obwetoowaze.
Okwebaza okw’amazima kulabikira mu bikolwa.

51. Obubaka eri omukkiriza

Omukkiriza, tobeera muntu alaba by’atalina byokka.

Yiga okulaba n’ebyo by’olina.

Webaze Katonda olw’obulamu.

Webaze olw’omukisa gw’okuzuukuka n’okuddamu okutambula.

Webaze olw’abantu abakuyamba.

Webaze olw’amagezi n’obusobozi bw’olina.

Webaze olw’emmere n’amazzi.

Webaze olw’amaka.

Webaze olw’obudde.

Webaze olw’omukisa gw’okuyiga.

Naye okwebaza kwo kukwatagane n’ekikolwa.

Bw’oba n’obusobozi, yamba.

Bw’oba n’amagezi, yigiriza.

Bw’oba n’obugagga, kozesa mu buvunaanyizibwa.

Bw’oba n’obudde, bukozese mu birina amakulu.

Bw’oba n’ekifo ky’obukulembeze, weereze.

Bw’okola ensobi, yenenye era otereeze.

Bw’ofuna ekirabo, kikuume.

Bw’ofuna omukisa, teweerabiranga balala.

52. Okufundikira

Okwebaza Katonda kye kimu ku mpisa ezisobola okufuuka omusingi gw’obulamu bw’omukkiriza.

Okwebaza kutuyigiriza okulaba obulamu ng’ekintu eky’omuwendo, okusiima ebirungi, okussa ekitiibwa mu bantu abatuyamba, n’okukozesa ebirabo bye tulina mu ngeri ey’obuvunaanyizibwa.

Naye okwebaza okw’amazima tekukoma ku bigambo.

Bw’oyebaza olw’obulamu, kuuma obulamu.

Bw’oyebaza olw’amagezi, kozesa amagezi mu bulungi.

Bw’oyebaza olw’obugagga, bukozese n’obuvunaanyizibwa.

Bw’oyebaza olw’abantu, nabo bawe ekitiibwa.

Bw’oyebaza olw’obutonde, bukuume.

Bw’oyebaza olw’obudde, obukozese mu ngeri ennungi.

Okwebaza Katonda, n’olwekyo, kubeera n’omutima ogw’okusiima n’obulamu obulaga okusiima okwo.

Ennono y’okwebaza esobola okutandika mu bigambo bitono:

“Webale Katonda olw’obulamu.”

Naye amakulu gaago gasobola okugenda ewala nnyo:

“Olw’okuba ndi mulamu, ka nkole ekirungi. Olw’okuba nnaweebwa ebirabo, ka mbikozese n’obuvunaanyizibwa. Olw’okuba nnayambibwa, ka nnyambe nange. Olw’okuba nnasiimibwa, ka nsiime abalala.”

Bwe kityo, okwebaza Katonda kufuuka si kigambo kyokka, wabula ennono y’obulamu, empisa y’omutima, n’engeri y’okutambuza ebirabo bye twafuna mu bulamu.